eposvfuЭпосоведениеEpic Studies2782-4861Северо-Восточный федеральный университет имени М.К. Аммосова10.25587/w2613-7333-3808-teposvfu-141Research ArticleСтатьиArticlesФольклорно-мифологическое происхождение «Коркыт-Ата» и его трансформация в «Китаби-деде Коркуд»The folkloric-mythological origin of “Korkyt Ata” and its transformation into “Kitabi-Dede Korkud”МамедоваШ. Н.MammadovaS. N.

Шабнам Низами Мамедова кызы, доктор философии по филологии, старший научный сотрудник

отдел фольклора и письменной литературы

Баку

Shebnem Nizami Mammadova kyzi,  PhD in Philology, senior researcher

Institute of Folklore

Department of Folklore and Written Literature

Baku

shebnem.memmedova1981@mail.ruИнститут фольклора НАНААзербайджанAzerbaijan National Academy of SciencesAzerbaijan202206042023011833Copyright &#x00A9; Мамедова Ш.Н., 20232023Мамедова Ш.Н.Mammadova S.N.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.epossvfu.ru/jour/article/view/141«Коркут Ата»«Китаби-Деде Коркуд»мифологические преданиялегендысказанияэпоскипчакиогузыхудожественное мышлениедастаныобъединённые единой идеейпространственно-временная сущностьструктурно-семантическая трактовкааргументированная картинаэпохальное сочинение“Korkyt Ata”“Kitabi-Dede Korkud”mythological legendslegendsnarrativesepicKipchaksOguzesartistic thinkingdastans united by a single ideaspatial-temporal essencestructural-semantic interpretationreasoned pictureepochal compositionReferencesКор-оглы Х. Г. Огузский героический эпос / Х. Г. Короглы. – Москва : Наука, 1976. – 239 с.Kor-ogly H. G. Oguz heroic epic. Moscow, Nauka Publ., 1976, 239 p. (In Russ.)Koroğlu X. Oğuz qəhrəmanlıq eposu. Bakı, “Yurd”, 1999, 243 s. (на азерб. яз.).Koroglu X. Oghuz heroic epic. Baku, Yurd Publ., 1999, 243 p. (In Azerbaijan)История Казахской ССР с древнейших времён до наших дней : В 5-ти т. : Т. 1. – Алма-Ата : Наука, 1977. – 558 с.The history of the Kazakh SSR from ancient times to the present day. In 5 volumes, vol. 1. Alma-Ata, Nauka Publ., 1977, 558 p. (In Russ.)Агаджанов С. Г. Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии IX-XIII вв. / С. Г. Агаджанов. – Ашхабад : Илым, 1969. – 295 с.Agadzhanov S. G. Essays on the history of the Oguz and Turkmens of Central Asia of the IX–XIII centuries. Ashgabat, Ilym Publ., 1969, 295 p. (In Russ.)Каскабасов С. А. Корни общие и древние. Проблемы фольклорных связей. «Деде Коркут»… на казахской почве / С. А. Каскабасов // Азербайджанско-казахские литературные связи : Ист. пути и судьбы развития. – Баку, Элм, 1990. – С. 10-37.Kaskabasov S. A. Common and ancient roots. Problems of folklore connections. “Dede Korkut” ... on Kazakh soil. In: Azerbaijani-Kazakh literary relations: Historical ways and destinies of development. Baku, Elm Publ., 1990, pp. 10–37. (In Russ.)Коркыт ата. Энциклопедический сборник. – Алма-Аты, 1999. – С. 113-114.Korkyt ata. Encyclopedic collection. Alma-Ata, 1999, pp. 113–114. (In Russ.)«Тарих» – История Казахстана – школьникам / Путешествие во времени. – [Электронный ресурс]. URL: http://tarih-begalinka.kz/ru/timetravel/ (дата обращения: 05. 12. 2021).Tarikh – The History of Kazakhstan – for schoolchildren. Time travel [Web resource]. URL : http://tarih-begalinka.kz/ru/timetravel/ (accessed December 5, 2021).Коркыт Ата. [Электронный ресурс]. URL: bibliotekar.kz. (дата обращения: 07. 12. 2021).Korkyt Ata [Web resource]. URL : http://bibliotekar.kz (accessed December 7, 2021).Жубанов А. Струны столетий / А. Жубанов. – Алма-Ата : Казгослитиздат, 1958. – 395 с.Zhubanov A. Strings of centuries. Alma-Ata, Kazgoslitizdat Publ., 1958, 395 p. (In Russ.)Маргулан Э. Коркут ата амipi мен афсаналары / Э. Маргулан // Жылдыз. – 1983. – № 4 (на казах. яз.)Margulan E. Korkut ata amiri men afsanalary. Zhilyz. 1983, no. 4. (In Kazakh)Коркыт ата. Антология казахской музыки. [Электронный ресурс]. URL: http://silkadv.com/ru/node/1565 (дата обращения: 21. 12. 2021).Korkyt ata. Anthology of Kazakh music [Web resource]. URL: http://silkadv.com/ru/node/1565 (accessed December 12, 2021). (In Russ.)Жирмунский В. М. Огузский героический эпос и «Книга Коркута» / В. М. Жирмунский, А. Н. Кононов // Книга моего деда Коркута : огузский героический эпос. Москва ; Ленинград : Издательство Академии наук СССР, 1962. – 299 с.Zhirmunsky V. M. Oguz heroic epic and “The Book of Korkut”. In: The book of my grandfather Korkut: Oguz heroic epic. Ed. by V. M. Zhirmunsky, A. N. Kononov. Moscow, Leningrad, Publishing House of the USSR Academy of Sciences, 1962, 299 p. (In Russ.)Центрально-Казахстанская Академия. Кобызшы Коркыт Ата [Электронный ресурс]. URL: https://infourok.ru/prezentaciya-po-muzike-na-temu-kobizshi-korkit-ata-nachalnie-klassi-1466549.html. (дата обращения: 08. 12. 2021).Central Kazakhstan Academy. Kobyzshy Korkyt Ata [Web resource]. URL: https://infourok.ru/prezentaciya-po-muzike-na-temu-kobizshi-korkit-ata-nachalnie-klassi-1466549.html (accessed December 8, 2021). (In Kazakh)Ercilasun A. B. Sunuş // Kamran Aliyev. Açık kitap: Dede Korkut. Istanbul, “Ötüken neşriyat A.Ş.”, 2018, s. 9-12 (на турец. яз).Ercilasun A. B. Presentation. In: Kamran Aliyev. Open book: Scare Grandpa. Istanbul, Ötüken neşriyat A.Sh. Publ., 2018, pp. 9–12. (In Turkish)“Kitabi-Dədə Qorqud” // Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. V c. Bakı, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası, 1981, s. 408-409 (на азерб. яз.).Kitabi-Dede Gorgud. In: Azerbaijan Soviet Encyclopedia. Vol. V. Baku, The editorial office of the Azerbaijan Soviet Encyclopedia, 1981, pp. 408–409. (In Azerbaijani)Kitabi-Dədə Qorqud Ensiklopediyası. İki cild. I cild. Bakı, Yeni nəşrlər Evi, 2000 – 376 s. (на азерб. яз.).Kitabi Dede Korkud Encyclopedia. In 2 volumes. Vol. I. Baku, House of new publications, 2000, 376 p. (In Azerbaijani)Əliyev H. Milli varlığlımızın mötəbər qaynağı / Kitabi Dədə Qorqud Ensiklopediyası. 2 c., 1 c. Bakı, Yeni nəşrlər Evi, 2000, s. 5-12 (на азерб. яз.).Aliyev H. The authoritative source of our national existence. In: Kitabi Dede Korkud Encyclopedia. In 2 volumes. Vol. I. Baku, House of new publications, 2000, pp. 5–12. (In Azerbaijani)Коркут Ата китабы : Оғыздардын батырлык жырлары : Эпос // Ауд. Ə.Коныратбаев. Алма-Ата, «Жазушы», 1986, 128 . (на казах. яз.).Korkut Ata kitaby: Oғyzdardyn batyrlyk zhyrlary: Epos. Aud. Ə. Konyratbaev. Alma-Ata, Zhazushy Publ., 1986, 128 p. (In Kazakh)Коркут Ата : огуздарын батырлык эпосы // Ауд. Ə. Дербисалин. – Алматы, «Казахстан», 1993. – 64 б. (на казах. яз.).Коrkut Ata: Oguzdarın batirlik eposu. Аud. Ə. Derbisalin. Аlmati, Kazahstan Publ., 1993, 64 p. (In Kazakh)Коркут Ата кiтабы / Тypik тiлiнен ауд. Б. Исаков. – Алматы, «Жазушы», 1994. – 160 б. (на казах. яз.).Korkut Ata kitaby. Typik tilinen aud. B. Isakov. Almaty, Zhazushy Publ., 1994, 160 b. (In Kazakh)Тебегенов Т. «Коркыт Ата китабы» и традиции искусства акынов и жыршы в литературе тюркских народов / Т. Тебегенов // «Kitabi-Dədə Qorqud» və türk dünyası. “Kitabi-Dədə Qorqud”un tərcüməsi və nəşrinin 200 illiyinə həsr olunmuş Beynəlxalq Elmi konfransın materialları. 29 dekabr 2015-ci il. – Bakı, 2015. – S. 27-35.Tebegenov T. “Korkyt ata Kitaby” and the traditions of Akyn and Zhyrshy art in the literature of the Turkic peoples. In: “Kitabi-Dede Gorgud” and the Turkic world. Materials of the international scientific conference dedicated to the 200sup>th</sup> anniversary of the translation and publication of “Kitabi-Dede Gorgud” (December 29, 2015). Baku, 2015, pp. 27–35. (In Russ.)Булдыбай А. Дадем Коркут и типология эпических сказителей тюркского народа / А. Булдыбай // BDU “Kitabi-Dədə Qorqud” və türk dünyası. “Kitabi-Dədə Qorqud”un tərcüməsi və nəşrinin 200 illiyinə həsr olunmuş Beynəlxalq elmi konfransın materialları. 29 dekabr 2015-i il. – Bakı, 2015. – S. 71-77.Buldybai A. Dadem Korkut and typology of epic storytellers of the Turkic people. In: “Kitabi-Dede Gorgud” and the Turkic world. Materials of the international scientific conference dedicated to the 200sup>th</sup> anniversary of the translation and publication of “Kitabi-Dede Gorgud” (December 29, 2015). Baku, 2015, pp. 71–77. (In Russ.)Джамиль А. Эпос Манас и традиции тюркских сказаний / А. Джамиль. – Баку : «Елм», 2002. – 180 с.Jamil A. Epic Manas and traditions of Turkic legends. Baku, Elm Publ., 2002, 180 p. (In Russ.)Маргулан Ə. Ежелгi жыр-аныздар. – Алматы, «Жазушы», 1971. – 328 б. (на казах. яз.).Margulan N. Ezhelgi zhyr-anyzdar. Almaty, Zhazushy Publ., 1971, 328 p. (In Kazakh)Коныратбаев А. Древнетюркская поэзия и казахский фольклор / А. Коныратбаев. – Алма-Ата : «Гылым», 1971. – 280 с.Konyratbayev A. Ancient Turkic poetry and Kazakh folklore. Alma-Ata, Gylym Publ., 1971, 280 p. (In Russ.)Alışarlı L. “Kitabi-Dədə Qorqud” və türk dünyası “Kitabi-Dədə Qorqud” bayları və musiqi alətlərimiz // “Kitabi-Dədə Qorqud”un tərcüməsi və nəşrinin 200 illiyinə həsr olunmuş Beynəlxalq Elmi Konfransın materialları, 29 dekabr 2015-ci il. – Bakı, 2015. S. 316-319 (на азерб. яз.).Alisharli L. “Kitabi-Dada Gorgud” and the Turkic world “Kitabi-Dada Gorgud” baylar and our musical instruments. In: “Kitabi-Dede Gorgud” and the Turkic world. Materials of the international scientific conference dedicated to the 200sup>th</sup> anniversary of the translation and publication of “Kitabi-Dede Gorgud” (December 29, 2015). Baku, 2015, pp. 316–319. (In Azerbaijani)Kitabi-Dədə Qorqud. Tərtibçilər: F.R.Zeynalov və S. Q. Əlizadə. – Bakı : “Yazıçı”, 1988. – 265 s. (на азерб. яз.).Kitabi-Dada Gorgud. Compilers: F. R. Zeynalov and S. G. Alizade. Baku, Yazıçı Publ., 1988, 265 p. (In Azerbaijani)Hacıyev (Şirvanelli) A. Qorqudşünaslıqda mübahisə doğuran bəzi sözlər haqqında // Dədə Qorqud günü. XV Elmi Sessiyanın materialları. 9 oktyabr 2015-ci il. – Bakı : “Elm və təhsil”, 2015. – S. 123-154 (на азерб. яз.).Hajiyev (Shirvanelli) A. About some controversial words in horror. Dada Gorgud day. Materials of the XV Scientific Session (October 9, 2015). Baku, Science and education Publ., 2015, pp. 123–154. (In Azerbaijani)Hacıyev A. “Dədə Qorqud” eposunda şaman görüşlərini əks etdirən bəzi məqamlar / “Dədə Qorqud”. Elmi-ədəbi toplu. – Bakı : “Elm və təhsil”, 2017. – № 1. – S. 18-26 (на азерб. яз.).Hajiyev A. Some points reflecting shaman meetings in the epic “Dada Gorgud”. Scientific and literary collection. Baku, Science and education Publ., 2017, no. 1, pp. 18–26. (In Azerbaijani)Эпсаналар / Каракалпак фольклоры. Т. 77-87 / Бас ред. Н. К. Аимбетов. – Hökuc : «Илим», 2014. – 560 б. (на каракалпак. яз.).Epsany. Karakalpak folklore. Vol. 77–87. Ed. by N. K. Aimbetov. Hökuc, Science Publ., 2014, 560 p. (In Karakalpak)Асыл соьз. Ногай шайирлигининь антологиясы. – Черкесск : «Карашай-Шеркес республикасы китап баспасы», 2013. – 448 с. (на ногай. яз.).Asyl soz. Nogay shyirliginin anthologies. Cherkessk, Kaрашаи-Шеркес республикасы китап баспасы Publ., 2013, 448 p. (In Nogay)Фольклор [электронный ресурс]. URL: lektsii.net (дата обращения 19. 12. 2021).Folklore [Web resource]. URL: http://lektsii.net (accessed December 19, 2021). (In Russ.)Капаев И. Опыт мифологического словаря. Ногайские мифы, легенды и поверья / И. Капаев. – Москва : Голос-Пресс, 2012. – 424 с.Kapaev I. Experience the mythological dictionary. Nogai myths, legends and beliefs. Moscow, Golos-Press Publ., 2012, 424 p. (In Russ.)Türk xalqları folkloru. V kitab. “Qumuq folkloru”. Toplayanı və tərtib edəni İ.Xalipayeva. – Bakı : Elm və təhsil, 2020. – 328 s. (на азерб. яз.).Folklore of Turkic peoples. Book 5. Kumug folklore. The collector and the compiler İ. Xalipayeva. Baku, Science and education Publ., 2020, 328 p. (In Azerbaijani)В Баку издана книга [электронный ресурс]. URL: Dgpu.net (дата обращения 19. 12. 2021).A book has been published in Baku [Web resource]. URL: http://Dgpu.net (accessed December 19, 2021). (In Russ.)Öztürk E.Kumuk halk şairi Yırçı Kazak. – Ankara, 2008. – 280 s. (на турец. яз.).Öztürk E. Kumuk halk şairi Yırçı Kazak. Ankara, 2008, 280 p. (In Turkish)Алиев К. Кумыки и их правители в свете сказаний об Огуз-хане / К. Алиев [электронный ресурс]. URL: https://hi-in.facebook.com/photo/?fbid=1436080229849929&set=%D0%BA%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D1%88%D0%B0%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85-xvi-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD (дата обращения 19. 12. 2021).Aliyev K. Kumyks and their rulers in the light of the legends about Oguz Khan [Web resource]. URL: https://hi-in.facebook.com/photo/?fbid=1436080229849929&set=%D0%BA%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D1%88%D0%B0%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85-xvi-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD (accessed December 19, 2021). (In Russ.)Халипаева И. Женщины в памятниках тюркского эпоса / И. Халипаева // Вестник тюркского мира. – 2010. – № 1. – С. 12-17.Khalipaeva I. Women in the monuments of the Turkic epic. The Bulletin of the Turkic World. 2010, no. 1, pp. 12–17. (In Russ.)“Kitabi-Dədə Qorqud”. Tərt. et. H. Araslı. – Bakı : Azərnəşr, 1962 (на азерб. яз.).Kitabi-Dada Gorgud. Ed. by H. Araslı. Baku, Azərnəşr Publ., 1962. (In Azerbaijani)Dəmirçizadə Ə. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanlarının dili / Pedaqoji institutların tələbələri üçün tədris vəsaiti. Bakı, 1959 (на азерб. яз.).Demirchizade A. Language of “Kitabi-Dada Gorgud” epics. Textbook for students of pedagogical institutes. ADU-nun Elmi əsərləri. 1958, no. 1. (In Azerbaijani)Sultanlı Ə. “Dədə Qorqud” dastanları haqqında qeydlər / ADU-nun Elmi əsərləri, 1958, № 1 (на азерб. яз.).Sultanlı Ə. “Dədə Qorqud” dastanları haqqında qeydlər. ADU-nun Elmi əsərləri. 1958, no. 1. (In Azerbaijani)Araslı H. “Kitabi-Dədə Qorqud” / Araslı H. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi və problemləri. – Bakı : Gənclik, 1998. – S. 20-22 (на азерб. яз.)Arasli H. Kitabi-Dede Gorgud. History and problems of Azerbaijani literature. Baku, Ganjlik Publ., 1998, pp. 20–22. (In Azerbaijani)Hacıyev T. “Kitabi-Dədə Qorqud” eposu / Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, VI c., I c. – Bakı : Elm, 2004. – S. 398-462 (на азерб. яз.).Hajiev T. Kitabi-Dede Gorgud. In: History of Azerbaijan literature. In 6 volumes, vol. I. Baku, Elm Publ., 2004, pp. 398–462. (In Azerbaijani)Cəmşidov Ş. “Kitabi-Dədə Qorqud” da coğrafi mühit / “Kitabi-Dədə Qorqud” (Məqalələr toplusu). – Bakı : Elm, 1999. – S. 49-50 (на азерб. яз.).Jamshidov Sh. Geographical environment in Kitabi-Dede Gorgud. In: Kitabi-Dede Gorgud (collection of articles). Baku, Elm Publ., 1999, pp. 49–50. (In Azerbaijani)

The authors declare that there are no conflicts of interest present.